Trong hành trình trở về với cội nguồn của mỗi con người, có những điều tưởng như rất nhỏ bé nhưng lại mang trong mình giá trị vô cùng lớn lao.
Đó có thể là một ngôi mộ của tổ tiên.
Một cuốn gia phả cũ.
Một mái đình làng.
Hay đơn giản chỉ là một tờ giấy đã trải qua hàng trăm năm nhưng vẫn còn lưu giữ được những dòng chữ của tiền nhân.
Hai đạo sắc phong của đình làng Hòa Xá mà chúng ta đang có hôm nay chính là một di sản như vậy.
Hai đạo sắc phong này được ban dưới triều Nguyễn: một đạo vào năm Minh Mệnh thứ 2, năm 1821, và một đạo vào năm Thiệu Trị thứ 4, năm 1844.
Hai thời điểm cách nhau hơn hai mươi năm, nhưng đều là những dấu mốc quan trọng của lịch sử Việt Nam dưới triều Nguyễn.
Nhìn vào những tấm sắc phong hôm nay, chúng ta không chỉ nhìn thấy những dòng chữ Hán cổ được viết trên nền gấm lụa đã nhuốm màu thời gian. Chúng ta đang nhìn thấy một phần lịch sử của chính quê hương Hòa Xá.
SẮC PHONG – TIẾNG NÓI CỦA TRIỀU ĐÌNH VÀ NIỀM TIN CỦA DÂN LÀNG
Trong xã hội xưa, sắc phong của nhà vua là một văn bản đặc biệt quan trọng.
Nhà vua ban sắc để ghi nhận công trạng, thần tích và sự linh ứng của các vị thần được nhân dân thờ phụng, đồng thời chính thức công nhận việc thờ phụng đó.
Vì vậy, một đạo sắc được ban về một ngôi đình không đơn thuần chỉ là một tờ văn bản.
Nó cho thấy rằng ngôi đình, vị thần được thờ và cộng đồng dân cư nơi đó đã có một vị trí nhất định trong đời sống tinh thần và hành chính của xã hội đương thời.
Những chữ được viết trên sắc phong thể hiện sự tôn kính của triều đình đối với các vị thần có công với đất nước, với dân làng; đồng thời cũng thể hiện niềm tin và lòng biết ơn của người dân đối với những bậc được họ tôn kính.
Bởi vậy, khi con cháu Hòa Xá hôm nay đứng trước hai đạo sắc phong này, chúng ta không chỉ đứng trước một cổ vật.
Chúng ta đang đứng trước tiếng nói của cha ông cách đây gần hai thế kỷ.
HAI ĐẠO SẮC – HAI DẤU MỐC CỦA THỜI GIAN
Đạo sắc dưới triều vua Minh Mệnh, năm thứ 2 – 1821 đã trải qua khoảng hai trăm năm.
Sau đó hơn hai mươi năm, dưới triều vua Thiệu Trị, năm thứ 4 – 1844, đình làng Hòa Xá lại có một đạo sắc được ban.
Hai đạo sắc thuộc hai đời vua khác nhau nhưng cùng được gìn giữ tại một nơi.
Điều đó khiến chúng trở thành một cặp tư liệu đặc biệt quý giá.
Bởi qua mỗi đạo sắc, chúng ta có thể cảm nhận được sự tiếp nối của truyền thống thờ phụng và đời sống tín ngưỡng của người dân Hòa Xá.
Thế hệ này qua đi, thế hệ khác tiếp nối; nhưng lòng kính trọng đối với tiền nhân và những người có công với quê hương vẫn được gìn giữ.
Đó chính là giá trị lớn nhất của một di sản.
NHỮNG HOA VĂN TRÊN SẮC CŨNG LÀ MỘT PHẦN CỦA LỊCH SỬ
Nếu nhìn thật kỹ, chúng ta sẽ thấy trên những đạo sắc không chỉ có chữ.
Có những hình tượng trang trí tinh tế, những đường nét mang phong cách mỹ thuật truyền thống, những hoa văn mây, rồng, phượng và các họa tiết mang ý nghĩa cát tường.
Màu sắc theo thời gian đã phai đi.
Chất liệu đã cũ.
Một số chỗ đã có dấu vết của thời gian.
Nhưng chính những dấu vết ấy lại khiến chúng trở nên quý giá hơn.
Bởi thời gian không chỉ làm cũ một hiện vật – thời gian làm hiện rõ giá trị của nó.
Một tờ giấy mới có thể được làm ra ngày hôm nay.
Nhưng không ai có thể tạo lại được một đạo sắc đã thực sự tồn tại từ năm 1821.
Đó chính là điều không thể thay thế.
ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT KHÔNG PHẢI LÀ TẤM SẮC, MÀ LÀ CÂU CHUYỆN ĐẰNG SAU TẤM SẮC
Có thể sau này con cháu sẽ hỏi:
“Tại sao chúng ta phải giữ những tờ sắc đã cũ này?”
Câu trả lời rất đơn giản:
Bởi vì nếu mất đi những hiện vật này, chúng ta sẽ mất đi một phần ký ức của quê hương.
Những người đã sống ở Hòa Xá cách đây gần 200 năm không còn nữa.
Những cụ già từng biết câu chuyện của đình làng cũng lần lượt trở về với tổ tiên.
Nhưng những đạo sắc vẫn còn ở đây.
Chúng âm thầm kể lại rằng:
Ngày xưa, nơi đây đã có một cộng đồng người sinh sống.
Họ có quê hương.
Họ có đình làng.
Họ có tín ngưỡng.
Họ có lòng biết ơn đối với tiền nhân.
Và họ đã truyền lại những điều đó cho thế hệ sau.
ĐỂ CON CHÁU SAU NÀY LUÔN NHỚ
Có thể con cháu dòng họ Lưu và con cháu người Hòa Xá sau này sẽ đi rất xa.
Có người lập nghiệp ở Hà Nội.
Có người vào miền Nam.
Có người đi nước ngoài.
Cuộc sống sẽ thay đổi rất nhiều.
Những ngôi nhà cũ có thể không còn.
Những con đường làng có thể đổi thay.
Nhưng chúng ta mong rằng đình làng Hòa Xá vẫn còn đó, mộ Tổ vẫn còn đó, và những câu chuyện về quê hương vẫn được kể lại.
Mỗi khi trở về quê, hãy dành một chút thời gian đến đình.
Hãy nhìn những đạo sắc phong này và nói với con cháu:
“Các con hãy nhớ, trước chúng ta đã có rất nhiều thế hệ sống trên mảnh đất này.
Họ đã dựng làng, giữ làng, gìn giữ truyền thống và để lại cho chúng ta quê hương ngày hôm nay.”
Để các con hiểu rằng mình không phải là một thế hệ bắt đầu từ con số không.
Phía sau mỗi người là một dòng họ.
Phía sau dòng họ là quê hương.
Phía sau quê hương là các thế hệ tiền nhân.
Và những đạo sắc phong này chính là một trong những chứng nhân còn lại của dòng thời gian ấy.
LỜI NHẮN GỬI CON CHÁU MAI SAU
Nếu một ngày nào đó, một người con cháu Hòa Xá đứng trước hai đạo sắc phong này và hỏi:
“Những thứ này có ý nghĩa gì với chúng ta?”
Xin hãy trả lời:
Đây là ký ức của quê hương.
Đây là dấu tích mà cha ông đã để lại.
Đây là những chứng nhân đã đi qua gần hai thế kỷ.
Và đây cũng là lời nhắc nhở rằng:
Dù con cháu có đi đâu, quê hương vẫn là nơi để trở về.
Dù thời gian có trôi bao lâu, cội nguồn vẫn cần được ghi nhớ.
Dù thế hệ này rồi sẽ qua đi, trách nhiệm gìn giữ di sản phải được trao lại cho thế hệ sau.
Mong rằng con cháu Hòa Xá hôm nay và mai sau sẽ luôn biết trân trọng hai đạo sắc phong này, cùng với đình làng, gia phả, mộ Tổ và những di sản khác của quê hương.
Không chỉ để giữ một cổ vật, mà là để giữ ký ức của một cộng đồng, giữ hồn quê và giữ lại một phần lịch sử cho những người chưa được sinh ra.
Hai đạo sắc – gần hai trăm năm.
Một mái đình – bao thế hệ.
Một quê hương – một cội nguồn.
Và mong rằng, qua hàng trăm năm nữa, con cháu chúng ta vẫn có thể đứng trước những di sản này và tự hào nói rằng:
“Đây là quê hương của chúng ta.
Đây là dấu tích của cha ông chúng ta.
Và chúng ta có trách nhiệm gìn giữ để con cháu mai sau vẫn còn được nhìn thấy.”
Hòa Xá – nơi lưu giữ ký ức.
Đình làng – nơi lưu giữ hồn quê.
Sắc phong – nơi lưu giữ lịch sử.
Và mộ Tổ – nơi lưu giữ cội nguồn.
Cội nguồn ấy, xin hãy truyền lại cho muôn đời con cháu.
